Od aktów ściśle terrorystycznych należy odróżnić zwyczajne czyny kryminalne opewnych znamionach terroryzmu, np. obecnie wPolsce anonimowe telefony opodłożeniu materiałów wybuchowych wobiektach użyteczności publ., eksplozje takich ładunków na tle porachunków między gangami przestępczymi czy też zmotywu zemsty lub wcelu zastraszenia urzędników państw. (prokuratorów, sędziów, celników). Do zwalczania terroryzmu oraz quasi-terroryzmu wykorzystuje się we współcz. systemach prawnych: krajowe ustawodawstwo karne, specjalne ustawy antyterrorystyczne (np. RFN, Włochy) oraz konwencje oprac. przez Organizację Międzynar. Lotnictwa Cyw. (ICAO), ONZ iRadę Europy, np.: konwencja tokijska oprzestępstwach iniektórych innych czynach popełnionych na pokładach statków powietrznych (1963), konwencja haska ozwalczaniu bezprawnego zawładnięcia statków powietrznych (1970), konwencja ONZ ozapobieganiu ikaraniu przestępstw przeciwko osobom korzystającym zochrony międzynar., wtym dyplomatom (1973). oradców”(consiglieri) , a na samym dole drabiny znajdują się “żołnierze” (soldati).Szefowie tworzą rodzaj rady – “kopułę”(copola).Na czele całej organizacji stoi capo di tutti capi(“szef wszystkich szefów”).
Znane są mafie: włoskie (sycylijska Cosa Nostra, neapolitańska Cammorra, kalabryjska N’drangheta); amerykańskie nieraz w związkach z włoskimi – La Cosa Nostra; azjatyckie (japońska Yakuza, chińska Triada); południwoamerykańskie (kartele meksykańskie, kolumbijskie – z Cali iMedellín); rosyjskie, białoruskie, czeczeńskie, ormiańskie, ukraińskie – działające samodzielnie czy też w związkach zgrupami zachodnioeuropejskimi.
W ramach zorganizowanej przestępczości politycznej wyróżnić można następujące kategorie:
a) organizacje terrorystyczne tj. takie ktore dla osiągnięcia swych celów
dopuszczają się użycie przemocy ;
b) organizacje pacyfistyczne przewidujące w repertuarze stosowanych środków wyłącznie środki perswazyjne oraz nastawinie na walkę parlamentarą i środki nacisku ekonomicznego.Działalność takich organizacji choć w świetle prawa przestępna nie może być uznana za społecznie patologiczną.
Zorganizowana przestępczość polityczna jest zawsze wyrazem konfliktów przenikajacych dane społeczeństwo , a stopień poparcia dla nich ze strony ludności może być traktowany jako wskaźnik natężenia tych konfliktów. Im bowiem szersze kręgi społeczeństwa akceptują cele takich organizacji , tym większy nacisk na państwo w kierunku wprowadzenia postulowanych zmian oraz tym silniejsze środki stosowane przez państwo , które nie chce do takich zmian dopuścić.Odmienny obraz przedstawia i na innym podłoże wyrasta zorganizowana przestępczość ekonomiczna. Bywa ona wprawdzie powiązana z polityką , ale tylko w ten sposób , że wspiera działania korzystne z punktu widzenia własnych interesów.Celem przestępczych organizacji o charakterze ekonomicznym jest zwiększenie nielegalnego zysku .
Wyższą formę zorganizowania wykazuje mafia. Jej nazwa pojawia się po raz pierwszy w1865 r. wdepeszy określającej ją jako zajadłe tajne stowarzyszenie przestępcze. M. Macchiavelli określa ją jako: zakonspirowaną organizację przestępczą opartą na bezwzględnie przestrzeganych zakazach inakazach (nakaz milczenia) zachowania tajemnicy, posłuszeństwa i lojalności wobec szefa; podstawową inieodzowną cechą jej działania jest pozyskanie przedstawicieli sądownictwa, administracji państwowej isamorządowej oraz polityków – korupcją, szantażem iterrorem. Mafia popiera stojące za nią siły polityczne, wymusza od nich korzystne dla siebie decyzje. Pierowowzorem organizacji mafijnych jest mafia
sycylijska , ukształtowana w 2. połowie XIX wieku uzurpując sobie prawo do zastępowania instytucji państwowych.Ludzie związani z mafią włoską opanowali wszystkie struktury władzy na wyspie , a później na znacznym terytorium Włoch i we władzach centralnych.Mafia włoska rozwinęła swoją działalność także i w USA po gwałtownej emigracji zarobkowej Włochów do Ameryki od początku
XX w.Na czele każdej rodziny mafijnej stoi capo (“szef”) mający do dyspozycji “doradców”(consiglieri) , a na samym dole drabiny znajdują się “żołnierze”(soldati).Szefowie tworzą rodzaj rady – “kopułę”(copola).Na czele całej organizacji stoi capo di tutti capi (“szef wszystkich szefów”).
Terroryzm(łac.) , różnie umotywowane ideologicznie , planowane i zorganizownae działania pojedynczych osób lub grup skutkujące naruszeniem porządku prawnego , podjęte w celu wymuszania od władz państwowych lub społeczeństw określonych zachowań i świadczeń , często zaruszające dobra osób postronnych; działania te są realizowane z całą bezwzględnością , za pomocą różnych środków (naciski psych. , przemoc fiz. , użycie broni , ładunków
wybuchowych) w warunkach specjalnie nadanego im rozgłosu i celowo wytworzonego w społeczeństwie lęku. Obecnie istnieje ponad 100 definicji tego zjawiska .Kilkadziesiąt powstało w ramach ONZ , gł.przy próbach określenia terroryzmu międzynarodowego.Należy odróżnić , mimo wspólnego źródłosłowu,
terroryzm od terroru ( aktów terroru); terror to gwałt i przemoc “silniejszych”
organów państwa wobec “słabszych” obywateli , a terroryzm to gwałt i przemoc “słabszych” obywateli wobec “silniejszych” organów państwa.Akty terr-
rorystyczne są uzasadniane różnymi ideami:politycznymi , społecznymi , narodowościowymi i religijnymi, niekiedy niewyraźnymi lub pomieszanymi(np.za-
mach na papieża Jana Pawła II 1981) i mają również przyczynę w psych. anomaliach terrorystów.Sprawcy takich działań bywają zafascynowani reakcjami
społeczeństwa na swoje czyny i charakteryzuje ich pewna teatralność. Zdesperowani i nieodpowiedzialni szukają w przemocy sposobu rozwiązania własnych problemów.
Początki terroryzmu wiążą się z powstaniem w Persji ok. 1090 tajnego stowarzyszenia asasynów i z działalnością Hassan Ben Sabbaha (zw. starcem z gór); członkowie jego sekty , odurzeni haszyszem , musieli zabijać na rozkaz rycerzy krzyżowych.Terroryzmem była też dyktatura jakobinów we Francji (1793-94).W 2 poł.XIX w. , zwłaszcza 1880-1900 , doktryna i ruch anarchizmu stały się punktem wyjścia działalności terrorysycznej , gł. czynów Narodnoj Woli w Rosji.
Decydują otym czynniki głównie ocharakterze ekonomicznym imoralnym. Przestępczość zorganizowaną wg H. Abadinsy’ego charakteryzują następujące cechy: zaspokaja zapotrzebowanie części społeczeństwa na nielegalne usługi – zabronione przez ustawę (narkomania, prostytucja); wybiera działalność przestępczą biorąc pod uwagę najmniejsze ryzyko wykrycia iukarania, najmniejszy nakład pracy ikosztów oraz najwyższy łatwo osiągalny zysk; stanowi rdzeń przestępczości, wokół którego powstają inne jej rodzaje (np. wcelu zabezpieczenia przestępnego działania popełnianie przestępstw związanych zzaopatrzeniem czy też „praniem brudnych pieniędzy”); taka grupa kryminalna powstaje wcelu świadczenia nielegalnych usług, produkcji, transportu idystrybucji nielegalnych towarów; stanowi wspólnotę interesów owzajemnej zależności, współdziałającą wcelu osiągania wspólnego zysku iudzielania sobie pomocy; wobrębie każdej grupy istnieje strategiczne itaktyczne planowanie, racjonalne działanie ipodział ról; grupy kryminalne przestrzegają norm subkultury (przestępcze wzorce istyle zachowania), swoistego „niepisanego” kodeksu (od wczesnej młodości późniejszy przestępca uczy się popełniania przestępstw oraz postaw iwartościowania wsystemie podkultury); przemoc jest ostatecznym środkiem zapewnienia przestrzegania norm grupy kryminalnej; przestępczość zorganizowana dąży do zbudowania wzajemnych powiązań, działań legalnych inielegalnych, aby wten sposób maskować nielegalne interesy iwykorzystywać gospodarczą „szarą strefę”; doradcy iprotektorzy wpolicji, wymiarze sprawiedliwości igospodarce tworzą bufor ochronny wokół grup kryminalnych; przestępczość zorganizowana ma charakter międzynarodowy i wyróżnia się dużą ruchliwością ponadregionalną; korzysta znowoczesnych środków komunikowania się ipozyskiwania informacji.
przestępczość zorganizowana ma charakter międzynarodowy
Szczególne niebezpieczeństwo związane z przestępczością zorganizowaną polega na :
a) tzw. efekcie organizacyjnym , pozwalającym przy tym samym nakładzie środków osiągnąć lepszy rezultat albo osiągnąć cele nieosiągalne dla niezorganiaowanych jednostek .Przestępcy zorganizowani przyczyniają zatem nieporównywalnie więcej szkód niż przestępcy działający indywidualnie;
b) na zabezpieczniu członków grupy przed wykryciem lub osądzeniem (efekt obronny) , gdyż organizacja przestępcza pozwala lepiej zamaskować wiele przestępstw , które popełnione indywidualnie zostałyby natychmiast wykryte , potrafi lepiej zapewnić schronienie ściganemu przestępcy , wreszcie może
łatwiej legalnie lub nielegalnie wpływać na przebieg postępowania karnego (opłacić adwokata , zastraszyć świadka );
c)sile wpływu zarówno na czlonków zorganizowanej grupy przełamanie oporu przed podjęciem określonych działań , poczucia wspólnoty itd.), jak
i na jednostki znajdujące sie w sferze jej oddziaływań ( presja na przyłączenie się do grupy , ekspozycja wzorow przestępczych zachowań albo tzw.”atrakcyjny styl życia” , łatwość tworzenia legendy itd.), co składa się łącznie na efekt demoralizacji;
d) na zwiększonej możliwości korumpowania osób zajmujących węzłowe pozycje w instytucjach publicznych (organy administracyji , agendy kontroliu społecznej , instytucje gospodarcze ), co powiększa efekt demoralizacji , a jako jego odmiana może być określany mianem “efektu korupcji”.
Przestępczość zorganizowana może mieć charakter :
1.polityczny , 2.ekonomiczny , 3.hedonistyczny
Ta ostatnia kategoria obejmuje przypadki grup zorganizowanych celem np. popełnienia przestępstw seksualnych lub też używania narkotyków.
rozróżnienia przestępczości politycznej od ekonomicznej opiera się na kryterium celów działania a nie stosowanych metod.
Przestępczość zorganizowana to zjawisko kryminalne występujące wskalimiędzynarodowej, którego nie można ściśle ograniczyć stanem faktycznym przestępstwa. Obejmuje ona zbiór poszczególnych przestępstw, złożoną postać (formę) aspołecznych zachowań; nie jest zjawiskiem wcześniej nie znanym; występowała wwielu krajach, wróżnej formie, aprzedmiotem jej zainteresowań były różne obszary życia społeczno-ekonomicznego; najwyższą formę osiągnęła we Włoszech, USA, Japonii, krajach „złotego trójkąta” (Tajlandii, Laosie, Birmie), „złotego półksiężyca” (Afganistanie, Pakistanie, Indiach), krajach bałkańskich, Turcji, Niemczech, na Filipinach, Tajwanie, Półwyspie Koreańskim, krajach Ameryki Środkowej iPołudniowej, WNP.
Pojęcia przestępczości zorganizowanej nie można dokładnie określić ani pod względem ilościowym
Tego rodzaju powiązania przestępcze występowały wcześniej również wPolsce. Wzrostowi zorganizowanych grup przestępczych, rozszerzeniu się ich bazy iaktywności sprzyjają przemiany społeczno-polityczne igospodarcze wEuropie Środkowej iWschodniej; otwarcie granic, swobodny przepływ osób iidei oraz liberalne prawo isłabość instytucji zwalczających przestępczość – stworzyły nowe możliwości jej rozwoju; gł. przyczynę wzrostu przestępczości zorganizowanej wiąże się zsytuacją społeczną kraju, którą charakteryzuje dezorganizacja izerwanie stosunków międzyludzkich (sprzyja temu nadmierna dążność do materialnych zysków zpominięciem innych wartości, istniejący popyt na nielegalne dobra iusługi; słabości nieformalnej kontroli społecznej); również kontrola lokalnego ipaństwowego aparatu wykazuje słabe strony; wpływ mają też symbole zzakresu subkultury; wartości, wzorce istyle zachowania świata przestępczego są nie tylko tolerowane, ale iafirmowane (przestępca bogaty, posiadający luksusowy samochód, otaczający się pięknymi kobietami – staje się wzorem do naśladowania nie tylko wkręgach aspołecznych) oraz media tworzące mity; podtrzymują bowiem egzystencję organizacji, kreując obraz przestępcy – bohatera. Opisem metod działania iform organizacyjnych przestępczości zorganizowanej zajęły się dopiero wlatach 70. różne komisje wymiaru sprawiedliwości (we Francji, Niemczech, Włoszech iUSA) oraz eksperci Interpolu, chociaż japońska Yakuza, czy też chińskie Triady swymi początkami sięgają XVIIw., amafia sycylijska XIXw. Tego rodzaju związki przestępcze (gangi) oferowały wszystko to, co dotąd było nieosiągalne (warunki bytowania, lekkie życie, poczucie bezpieczeństwa isolidarności, dostęp do różnych dóbr, poczucie ważności). Wcześniej zorganizowane grupy przestępcze stanowiły problem dla państw, na których obszarach działały. Dopiero gdy przestępczość ta nabrała charakteru globalnego zajęto się nią poważniej. Pojęcia przestępczości zorganizowanej nie można dokładnie określić ani pod względem ilościowym ani też jakościowym. Problem definicji przestępczości zorganizowanej jest niezwykle kontrowersyjny iskomplikowany ze względu na różnorodność izmienność form jej występowania wróżnych krajach, dlatego definicji tego rodzaju przestępczości istnieje wiele. W polskiej praktyce organów ścigania iwymiaru sprawiedliwości są wykorzystywane różne definicje wypracowane przez poszczególne państwa iorganizacje międzynarodowe; Biuro do Walki zPrzestępczością Zorganizowaną Komendy Głównej Policji posługuje się własną definicją przestępczości zorganizowanej, na którą składa się kilka elementów: sprawcy działają zchęci zysku lub żądzy władzy; działalność grupy trwa przez dłuższy czas; jest to zorganizowana struktura, wktórej występuje podział zadań między członkami; sposobem zarabiania pieniędzy jest multiprzestępczość; grupa jest hermetyczna, zdyscyplinowana ipoddana kontroli; używa przemocy lub innych środków zastraszania; dąży do wywarcia wpływu na politykę, organy ścigania, sądy lub media, nieraz prowadzi działaność wskali międzynarodowej; „pierze brudne pieniądze”. Pojęcie przestępczość zorganizowana do polskiego ustawodawstwa zostało wprowadzone wustawie O ochronie obrotu gospodarczego z12 X 1994 r. do normy prawnej zakazującej „prania brudnych pieniędzy” (jednak bez właściwej interpretacji prawnej); wnowym Kodeksie karnym z1997 r. wprowadzono natomiast pojęcia: zorganizowana grupa oraz związek mający na celu popełnianie przestępstw. W USA przestępczość zorganizowaną określono jako nieprzerwaną, samoistną konspirację przestępczą, wzmaganą lękiem ipobudzoną chciwością; specjalna komisja do spraw badania zjawiska przestępczości zorganizowanej, utworzona w1968 r. przez prezydenta USA, zdefiniowała przestępczość zorganizowaną jako organizację orozbudowanej, wieloczłonowej strukturze, opartą na wewnętrznej hierarchii, dyscyplinie i„żelaznych” regułach postępowania, która prowadzi działalność gospodarczą zmierzającą do opanowania imonopolizacji określonych sfer wekonomii; działania te obejmują zarówno czyny nielegalne, jak również stosowanie nielegalnych środków do osiągnięcia legalnych celów; w1986 r. inna komisja wyróżniła główne cechy przestępczości zorganizowanej, zktórych każda wiąże się zwystępowaniem specyficznych utrudnień wjej zwalczaniu; dostrzegła, że taką działalność prowadzą: grupy kryminalne, których rdzeń zawsze składa się zosób połączonych różnymi związkami – rasowymi, etnicznymi itp.; protektorów strzegących interesów określonej grupy; pojedynczych osób iorganizacji społecznych oraz specjalistów świadczących doraźne usługi wcelu pomnożenia interesów grupy przestępczej. R.D. Cressey określa przestępczość zorganizowaną jako centralistyczny, tajny, monopolistyczny system społeczny, organizm omocnej, biurokratycznej strukturze. G. Keiser akcentował, że przestępczość zorganizowana jest ukierunkowana na osiągnięcie zysku iwładzy przez planowane popełnianie przestępstw przez współdziałających dłuższy czas co najmniej dwóch uczestników; przestępstwa te pojedynczo ijako całość mają znaczny ciężar gatunkowy arealizowane są przez: wykorzystywanie struktur zawodowych lub podobnych; użycie przemocy izastraszenie; wywieranie wpływu na politykę, administrację publiczną, wymiar sprawiedliwości igospodarkę. W 1990 r. Federalny Urząd Kryminalny wWiesbaden stwierdził, że zprzestępczością zorganizowaną mamy do czynienia wówczas, jeżeli co najmniej troje lub więcej sprawców połączy swoje działania wzamiarze dokonania czynów przestępczych ściganych zmocy prawa, które charakteryzują się następującymi cechami: są zaplanowane na dłuższy lub nieokreślony czas; zmierzają do osiągnięcia zysków lub wpływu na władzę; są popełniane przy wykorzystaniu istniejących struktur przemysłowo-gospodarczych, siły, przemocy bądź innych środków zastraszenia albo wpływu na politykę, administrację publiczną, wymiar sprawiedliwości lub gospodarkę. Interpol przedstawił do użytku międzynarodowego własną definicję przestępczości zorganizowanej- tworzy ją każdy związek osób, prowadzący wskali międzynarodowej stale sprzeczne zprawem działania wcelu osiągania zysków. Przyjmuje się, że występują 3 rodzaje organizacji przestępczych: grupa przestępcza (banda mająca luźne związki organizacyjne), zorganizowana grupa przestępcza; mafia – jako najwyższy stopień organizacji przestępczej. Cechą wyróżniającą przestępczość zorganizowaną od przestępczości wogóle jest rozróżnienie skutków działań niezgodnych zprawem.