Przestępczość zorganizowana to zjawisko kryminalne występujące wskalimiędzynarodowej, którego nie można ściśle ograniczyć stanem faktycznym przestępstwa. Obejmuje ona zbiór poszczególnych przestępstw, złożoną postać (formę) aspołecznych zachowań; nie jest zjawiskiem wcześniej nie znanym; występowała wwielu krajach, wróżnej formie, aprzedmiotem jej zainteresowań były różne obszary życia społeczno-ekonomicznego; najwyższą formę osiągnęła we Włoszech, USA, Japonii, krajach „złotego trójkąta” (Tajlandii, Laosie, Birmie), „złotego półksiężyca” (Afganistanie, Pakistanie, Indiach), krajach bałkańskich, Turcji, Niemczech, na Filipinach, Tajwanie, Półwyspie Koreańskim, krajach Ameryki Środkowej iPołudniowej, WNP.

Tego rodzaju powiązania przestępcze występowały wcześniej również wPolsce. Wzrostowi zorganizowanych grup przestępczych, rozszerzeniu się ich bazy iaktywności sprzyjają przemiany społeczno-polityczne igospodarcze wEuropie Środkowej iWschodniej; otwarcie granic, swobodny przepływ osób iidei oraz liberalne prawo isłabość instytucji zwalczających przestępczość – stworzyły nowe możliwości jej rozwoju; gł. przyczynę wzrostu przestępczości zorganizowanej wiąże się zsytuacją społeczną kraju, którą charakteryzuje dezorganizacja izerwanie stosunków międzyludzkich (sprzyja temu nadmierna dążność do materialnych zysków zpominięciem innych wartości, istniejący popyt na nielegalne dobra iusługi; słabości nieformalnej kontroli społecznej); również kontrola lokalnego ipaństwowego aparatu wykazuje słabe strony; wpływ mają też symbole zzakresu subkultury; wartości, wzorce istyle zachowania świata przestępczego są nie tylko tolerowane, ale iafirmowane (przestępca bogaty, posiadający luksusowy samochód, otaczający się pięknymi kobietami – staje się wzorem do naśladowania nie tylko wkręgach aspołecznych) oraz media tworzące mity; podtrzymują bowiem egzystencję organizacji, kreując obraz przestępcy – bohatera. Opisem metod działania iform organizacyjnych przestępczości zorganizowanej zajęły się dopiero wlatach 70. różne komisje wymiaru sprawiedliwości (we Francji, Niemczech, Włoszech iUSA) oraz eksperci Interpolu, chociaż japońska Yakuza, czy też chińskie Triady swymi początkami sięgają XVIIw., amafia sycylijska XIXw. Tego rodzaju związki przestępcze (gangi) oferowały wszystko to, co dotąd było nieosiągalne (warunki bytowania, lekkie życie, poczucie bezpieczeństwa isolidarności, dostęp do różnych dóbr, poczucie ważności). Wcześniej zorganizowane grupy przestępcze stanowiły problem dla państw, na których obszarach działały. Dopiero gdy przestępczość ta nabrała charakteru globalnego zajęto się nią poważniej. Pojęcia przestępczości zorganizowanej nie można dokładnie określić ani pod względem ilościowym ani też jakościowym. Problem definicji przestępczości zorganizowanej jest niezwykle kontrowersyjny iskomplikowany ze względu na różnorodność izmienność form jej występowania wróżnych krajach, dlatego definicji tego rodzaju przestępczości istnieje wiele. W polskiej praktyce organów ścigania iwymiaru sprawiedliwości są wykorzystywane różne definicje wypracowane przez poszczególne państwa iorganizacje międzynarodowe; Biuro do Walki zPrzestępczością Zorganizowaną Komendy Głównej Policji posługuje się własną definicją przestępczości zorganizowanej, na którą składa się kilka elementów: sprawcy działają zchęci zysku lub żądzy władzy; działalność grupy trwa przez dłuższy czas; jest to zorganizowana struktura, wktórej występuje podział zadań między członkami; sposobem zarabiania pieniędzy jest multiprzestępczość; grupa jest hermetyczna, zdyscyplinowana ipoddana kontroli; używa przemocy lub innych środków zastraszania; dąży do wywarcia wpływu na politykę, organy ścigania, sądy lub media, nieraz prowadzi działaność wskali międzynarodowej; „pierze brudne pieniądze”. Pojęcie przestępczość zorganizowana do polskiego ustawodawstwa zostało wprowadzone wustawie O ochronie obrotu gospodarczego z12 X 1994 r. do normy prawnej zakazującej „prania brudnych pieniędzy” (jednak bez właściwej interpretacji prawnej); wnowym Kodeksie karnym z1997 r. wprowadzono natomiast pojęcia: zorganizowana grupa oraz związek mający na celu popełnianie przestępstw. W USA przestępczość zorganizowaną określono jako nieprzerwaną, samoistną konspirację przestępczą, wzmaganą lękiem ipobudzoną chciwością; specjalna komisja do spraw badania zjawiska przestępczości zorganizowanej, utworzona w1968 r. przez prezydenta USA, zdefiniowała przestępczość zorganizowaną jako organizację orozbudowanej, wieloczłonowej strukturze, opartą na wewnętrznej hierarchii, dyscyplinie i„żelaznych” regułach postępowania, która prowadzi działalność gospodarczą zmierzającą do opanowania imonopolizacji określonych sfer wekonomii; działania te obejmują zarówno czyny nielegalne, jak również stosowanie nielegalnych środków do osiągnięcia legalnych celów; w1986 r. inna komisja wyróżniła główne cechy przestępczości zorganizowanej, zktórych każda wiąże się zwystępowaniem specyficznych utrudnień wjej zwalczaniu; dostrzegła, że taką działalność prowadzą: grupy kryminalne, których rdzeń zawsze składa się zosób połączonych różnymi związkami – rasowymi, etnicznymi itp.; protektorów strzegących interesów określonej grupy; pojedynczych osób iorganizacji społecznych oraz specjalistów świadczących doraźne usługi wcelu pomnożenia interesów grupy przestępczej. R.D. Cressey określa przestępczość zorganizowaną jako centralistyczny, tajny, monopolistyczny system społeczny, organizm omocnej, biurokratycznej strukturze. G. Keiser akcentował, że przestępczość zorganizowana jest ukierunkowana na osiągnięcie zysku iwładzy przez planowane popełnianie przestępstw przez współdziałających dłuższy czas co najmniej dwóch uczestników; przestępstwa te pojedynczo ijako całość mają znaczny ciężar gatunkowy arealizowane są przez: wykorzystywanie struktur zawodowych lub podobnych; użycie przemocy izastraszenie; wywieranie wpływu na politykę, administrację publiczną, wymiar sprawiedliwości igospodarkę. W 1990 r. Federalny Urząd Kryminalny wWiesbaden stwierdził, że zprzestępczością zorganizowaną mamy do czynienia wówczas, jeżeli co najmniej troje lub więcej sprawców połączy swoje działania wzamiarze dokonania czynów przestępczych ściganych zmocy prawa, które charakteryzują się następującymi cechami: są zaplanowane na dłuższy lub nieokreślony czas; zmierzają do osiągnięcia zysków lub wpływu na władzę; są popełniane przy wykorzystaniu istniejących struktur przemysłowo-gospodarczych, siły, przemocy bądź innych środków zastraszenia albo wpływu na politykę, administrację publiczną, wymiar sprawiedliwości lub gospodarkę. Interpol przedstawił do użytku międzynarodowego własną definicję przestępczości zorganizowanej- tworzy ją każdy związek osób, prowadzący wskali międzynarodowej stale sprzeczne zprawem działania wcelu osiągania zysków. Przyjmuje się, że występują 3 rodzaje organizacji przestępczych: grupa przestępcza (banda mająca luźne związki organizacyjne), zorganizowana grupa przestępcza; mafia – jako najwyższy stopień organizacji przestępczej. Cechą wyróżniającą przestępczość zorganizowaną od przestępczości wogóle jest rozróżnienie skutków działań niezgodnych zprawem.